ميرزا شمس بخارايى
213
تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى
كيلومتر مربع مساحت و 115 روستا مىباشد و از سال 1916 ميلادى به عنوان مركز استان جوزجان شناخته شده است . اهميّت شبرغان از سال 1958 م ، فزونى يافت ؛ زيرا در نزديكى شهر منابع عظيم گاز كشف شد و بدين ترتيب رشد و توسعهء بيشتر شهر آغاز يافت و در مدّت كوتاهى اين محل ، به مركز استخراج گاز تبديل گرديد . شناسنامهء افغانستان / 54 ؛ جغرافياى شهرى در افغانستان / 134 . 135 / 3 - ميمنه در بخش دوم كتاب ، نويسنده ميمند را با شهر باستانى ميمنه يكى دانسته است ، كه اين اشتباه بر اساس متون جغرافيايى تصحيح شد . بايد گفت كه در بسيارى از متون جغرافيايى در مورد شهر ميمنه و ميمند ، كه دو شهر جداگانه مىباشند ، اشتباه و اختلاطى روى داده است . ميمند را جغرافيانويسان پيشين جزو بلاد زابلستان به شمار آوردهاند كه در روزگار غزنويان جزو غزنه شمرده مىشد و از همان دوران به اين سو اهميّت مىيابد . ميمند امروز به « ميوند » تغيير نام داده و جزو استان قندهار افغانستان مىباشد . در حالى كه ميمنه را در گذشته يهوديه مىگفتند نه ميمند . در سدههاى ميانه ، جغرافيانويسان مسلمان ، ميمنه را جهودان ( يهودان ) ، يهوديه و جهودستان مىگفتند و غالبا آن را مركز و كرسى جوزجان ( گوزگان ) مىدانستهاند . چنان كه از اسم شهر پيداست ، گروه زيادى از قوم يهود در آنجا زندگى مىكردهاند . ترجمهء مسالك و ممالك اصطخرى / 213 ؛ اشكال العالم / 168 ، 169 . متأسفانه نوشتههاى جغرافيانويسان تا سدهء دهم ميلادى دربارهء اين شهر فشرده و اندك است . در نوشتههاى تاريخى پس از يورش مغولان ، ياقوت حموى تنها كسى است كه ميمنه را جهودان الكبرى ( يهودان بزرگ ) ناميده و دربارهء وجه تسميهء شهر چنين نوشته است : « چون در زمان بخت النصر ، يهودان از بيت المقدس رانده شدند ، نخستين محلّى كه در آن مسكن گزيدند همين شهر بود . بعدها چون مسلمانان واژهء يهودان را نيك نمىديدند ، بنابر آن ، اسم شهر را به ميمنه تغيير دادند تا با ميمنت و مباركى همراه باشد و اين اسم تاكنون باقى است » . معجم البلدان ، ج 2 / 194 ؛ مروج الذهب ، ج 1 / 223 ؛ سرزمينهاى خلافت